دانستنی ها

فرآوری دانه قهوه

ارسال شده توسط author-avatar
On تیر 19, 1402
دیدگاه‌ها برای فرآوری دانه قهوه بسته هستند

همه چیز درباره فرآوری دانه قهوه

پس از برداشت محصول مراحل فرآوری دانه قهوه آغاز می‌شود.

بطور کلی فرآوری دانه قهوه شامل تمام یا بخشی از مراحل زیر می‌باشد که در کشورها و مزارع مختلف هر مرحله به شیوه متفاوتی تکمیل می‌شود:

  1. پاکسازی از سنگ، چوب و دیگر زائدات
  2. جداسازی دانه از میوه قهوه (Pulping)
  3. تخمیر میوه قهوه برای جداسازی (Fermeenting)
  4. خشک کردن ( کاهش رطوبت دانه قهوه )
  5. پوست‌کنی (Milling)
  6. پاکسازی و غربالگری دانه قهوه (Cleaning and Sorting)
  7. کهنه کردن (Aging) این مرحله فقط در بعضی نقاط انجام می‌شود.
  8. بسته‌بندی

فرآوری فرآیندی است که در طی آن دانه قهوه از میوه آن جدا، خشک، غربال و آماده برای بسته‌بندی ‪و ارائه به بازار می‌شود

فرآوری دانه قهوه معمولاً به یکی از سه روش خشک، با آب و یا نیمه خشک انجام می‌شود.

1-فرآوری آبی: (Wet Process) :

فرایندی که در آن با استفاده از آب و مخمرها جداسازی دانه از میوه قهوه انجام می‌شود را فراوری آبی (با آب) می‌گویند.

طی این مراحل پوشش میوه قبل از اینکه دانه‌ها خشک شوند زدوده می‌شود.

به دانه قهوه ای که به این روش فرآوری شود قهوه شسته شده (Washed Coffee) گفته می‌شود.

این روش به تجهیزات تخصصی و مقدار قابل توجهی آب نیاز دارد.

فراوری آبی را می توان در بخش های زیر خلاصه کرد.

آماده سازی و شستشو

گیلاس‌های قهوه را در حوضچه‌های آب ریخته شست‌وشو و براساس میزان غوطه‌وریشان در آب دسته‌بندی می‌کنند.

میوه‌های نامرغوب و یا نرسیده روی آب باقی‌مانده و میوه‌های مرغوب و رسیده به ته آب می‌روند.

شکاف پوسته میوه

در حالی که میوه‌های قهوه در آب قرار دارند با استفاده از دستگاهی که آنها را تحت فشار قرار می‌دهد، پوسته گیلاس‌های قهوه شکافته شده و مقداری از گوشت میوه آن در اثر فشار وارده زدوده می‌شود.

اما همچنان مقدار قابل توجهی از میوه و پوسته‌ها به دانه قهوه متصل است که باید از بین برود. برای این کار توسط روشی قدیمی به نام”Ferment and Wash” (تخمیر و شست و شو) و یا به وسیله پروسه‌های جدید‌تر و متنوع‌تری به نام “Machine Assisted” (فرآوری آبی وابسته به دستگاه) ، “Aqua Pulping” (تفاله گیری به وسیله آب) و یا “Mechanical Demucilaging” (لعاب گیری مکانیکی) انجام می‌شود.

جدا‌سازی میوه از دانه (Pulping) :

در روش “تخمیر و شست و شو” سلولز میوه قهوه توسط مخمرها شکسته شده، سپس دانه ها کاملاً شست و شو داده شده و بدین ترتیب باقی‌مانده تفاله از بین می‌رود.

فرایند تخمیر دانه قهوه، و شست و شو باید بسیار با دقت انجام شود که قهوه مزه نامطبوعِ ترش به خود نگیرد.

پس از زدودن تفاله چیزی که بر روی دانه قهوه باقی مانده، دو لایه اضافه یعنی پوسته نقره‌ای (Silver Skin) و پوسته کاغذی(Parchment) است که دانه‌ها را احاطه کرده‌اند.

در روش “وابسته به دستگاه”، دیگر مخمرها وظیفه جداسازی تفاله باقی مانده را از دانه قهوه به عهده ندارند، بلکه این کار توسط دستگاه سایش‌دهنده انجام می‌شود.

زدودن مواد اضافه از دانه توسط دستگاه، بسیار ساده تر از روش “تخمیر و شستو شو” است.

این روش منجر به حذف مخمر در فرآوری آبی دانه قهوه که روی طعم آن تاثیر منفی دارد، می‌شود.

علاوه بر این، با توجه به حجم بالاتر مصرف آب در روش “تخمیر و شست و شو” و آلودگی‌های محیط زیستی ناشی از استفاده از مخمرها، استفاده از روش لعابگیری مکانیکی با قابلیت بکارگیری تجهیزات کم مصرف آب و مخزن‌های تسویه شیوه‌ای را ایجاد کرده است که آسیب‌های ناشی از حمل و نقل مخمرها و ورود فاضلاب‌های آلوده به آن در محیط زیست را کاهش داده، در نتیجه انتقادهای اکولوژیکی از روش “تخمیر و شست و شو” بالا گرفته و گرایش به روش لعابگیری مکانیکی بیشتر شده‌است.

همه فرایندهای آبی قهوه فاضلابی ایجاد می‌کنند که می‌تواند آلوده‌کننده باشد.

مزارعی که نسبت به محیط زیست حساس هستند، فاضلاب ایجاد شده را به همراه لعاب و پوسته، باز فراوری کرده و به عنوان کود در برنامه‌های کود‌دهی خاک از آن استفاده می‌کنند.

خشک کردن: دانه‌های قهوه برای ماندگاری باید به رطوبت 10% برسند. این دانه‌ها می‌توانند در زیر آفتاب و یا به وسیله دستگاه خشک شوند.

نور آفتاب رطوبت آن‌ها را به 13%-12% کاهش داده، سپس توسط دستگاه این رطوبت به 10% می‌رسد. خشک کردن دانه قهوه تماماً توسط دستگاه موقعی انجام می‌شود که فضای کافی برای پهن‌کردن دانه‌ها وجود نداشته یا مزرعه در منطقه آب و هوایی کم آفتاب باشد و یا رطوبت دانه‌ها آنقدر زیاد باشد که خطر کپک زدن دانه‌ها را تهدید کند.

بعضی از قهوه‌ها روی سطوح عظیم، جایی که توسط نیروی انسانی تسطیح و زیرو رو می‌شوند، خشک می‌شوند.

خشک کردن قهوه با این روش این مزیت را دارد که اجازه گردش هوا در بین دانه‌ها را می دهد ولی هزینه و میزان کار را افزایش می‌دهد.

پس از فرایند خشک کردن، پوسته کاغذی به آسانی قابل جدا‌شدن است.

2- فرآوری خشک قهوه: (Dry Process):

فرآوری خشک که به نام‌های قهوه طبیعی(Natural Coffee) یا شسته نشده(Unwashed) هم شناخته می‌شود و قدیمی ترین شیوه فرآوری قهوه است.

تمامی گیلاس‌های قهوه پس از برداشت تمیز شده و سپس زیر آفتاب پهن می‌شوند تا خشک شوند.

گیلاس‌های برداشت شده معمولاً برای تفکیک میوه‌های رسیده از نارس، میوه‌های آسیب دیده و پاک سازی خاک و برگ، طبقه بندی و تمیز می‌شوند.

این کار عموماً از طریق غربال کردن دستی انجام می‌شود.

گیلاس‌های رسیده همچنین می‌توانند به وسیله شناور شدن در کانال‌های شست و شو در نزدیکی زمین‌های خشک کردن قهوه جدا‌سازی شوند.

  • گیلاس های قهوه روی زمین، حصیر و یا سطوح بتنی زیر آفتاب پهن و مرتب زیر و رو می‌شوند.
  • تا پایان مرحله خشک شدن، به طور مداوم دانه‌ها از نظر کپک زدن کنترل و بررسی می‌شوند.
  • ممکن است 4 هفته طول بکشد تا دانه‌ها به رطوبت بهینه (البته با توجه به وضیت هوا) برسند.
  • اصولاً به جز پهن شدن در زیر آفتاب، به منظور بالا رفتن سرعت، ماشین‌های خشک کن نیز دانه‌ها را خشک می‌کنند.
  • عملیات خشک کردن، به دلیل تاثیر گذاری در کیفیت نهایی، مهم ترین مرحله فرآوری میوه قهوه به حساب می‌آید.
  • قهوه‌ای که بیش از حد خشک شده باشد، شکننده بوده و در طی مرحله پوست گیری، دانه‌های شکسته تولید می‌کند.
  • قهوه‌ای که کاملاً خشک نشده باشد، محیطی مرطوب و مناسب را برای رشد باکتری و قارچ‌ها می‌شود.
  • گیلاس‌های خشک شده در حجم‌های مختلف در سیلو‌ها نگهداری می‌شوند تا زمانی که به کارخانه رفته و مراحل پوست‌کنی، جدا‌سازی، درجه‌بندی و بسته بندی انجام شود.
  • روش خشک، برای 90% قهوه‌های که در برزیل، بیشتر قهوه هایی که در اتیوپی، هایتی، پاراگوئه و قسمتی از قهوه عربیکا که در هند و اکوادور تولید می‌شود، به کار می‌رود.
  • همچنین برای تمامی قهوه‌های روبوستا نیز از این روش استفاده می‌شود. این شیوه برای مناطق بارانی و جاهایی که رطوبت اتمسفر بالا است، عملی نیست.

3- فرآوری نیمه خشک قهوه (Semi-Dry Process) :

فرآوری نیمه خشک روشی ترکیبی است که در اندونزی و برزیل استفاده می‌شود.

گفته می‌شود که این شیوه میزان اسیدیته را کاهش و جرم ( چگالش) نوشیدنی حاصل از این نوع قهوه را افزایش می‌دهد.

در این فرآیند کشاورزان پوسته خارجی گیلاس را به صورت مکانیکی جدا نموده و از دستگاه‌های محلی برای جدا‌سازی میوه استفاده می‌کنند.

دانه‌های قهوه که هنوز با موسیلاژ (لعاب) پوشیده شده‌اند، بیش از یک روز در مکانی ذخیره می‌شوند. سپس لعاب شسته شده و دانه قهوه در زیر آفتاب تا قسمتی ( ۳۰ تا ۳۵ درصد رطوبت ) خشک می‌شود.

مزایا و معایب شیوه‌های مختلف فرآوری:

برای مقایسه رطوبت دانه قهوه به دست آمده از روش‌های فرآوری خشک و آبی، بنا به نتایج تحقیقات Van hall Larenstein,University of Applied Science مشخص شد که میزان رطوبت دانه سبز قهوه که محصول فرآوری خشک می‌باشد، از حد استاندارد بالاتر است؛ (حد استاندارد رطوبت برای دانه سبز قهوه طبق پیشنهاد ICO – سازمان جهانی قهوه- 12%-9% است) و دلیل آن این است که کشاورزان، هنگام خشک کردن و ذخیره کردن گیلاس‌ها، توجه کافی به کنترل رطوبت دانه‌ها نمی‌کنند.

ولی در مقابل میزان رطوبت پوسته کاغذی دانه قهوه که طی فرآوری آبی به دست آمده، مطابق با حد استاندارد می‌باشد.

این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که محصول فرایند آبی به صورت کلی کیفیت بالاتری از دانه سبز قهوه به دست آمده از فرآیند خشک دارند.

این تفاوت کیفیت به دلیل طول مدت زمانی است که دانه قهوه با میوه و لعاب در تماس است.

در فرآیند خشک به دلیل آنکه دانه همراه با میوه و پوسته برای مدت طولانی در زیر آفتاب خشک می‌شود، طعم و عطر دانه تحت تاثیر آن تغییر می‌یابد.

از نظر هزینه تولید فرآوری آبی گرانتر از فرآوری خشک بوده و میزان آبی که در فرآوری آبی استفاده می‌شود بالا می‌باشد و این موضوع برای کشورهایی که با بحران آب مواجه هستند، مشکل ایجاد کرده است.

4- پوست زدایی نهایی: (Milling)

گام های آخر در فرآوری قهوه شامل زدودن لایه‌های آخر پوسته خشک و میوه باقی‌مانده از قهوه‌ای است که اکنون خشک شده و همچنین شامل تمیز کردن و دسته‌بندی آن‌هاست.

این مراحل معمولاً “پوست زدایی نهایی خشک” (Dry Milling) نامیده می‌شوند زیرا که پس از مرحله خشک کردن انجام می‌شود.

به پوست زدایی نهایی که قبل از مرحله خشک کردن انجام می‌شود، “پوست زدایی نهایی تر” (Wet Milling) گفته می‌شود.

پوست زدایی نهایی شامل 4 مرحله به قرار زیر می باشد:

1- پوست کندن (Hulling):

هدف در پوست‌زدایی نهایی، جداکردن تمامی میوه باقی‌مانده و پوسته کاغذی از دانه قهوه است.

پوست‌کنی به وسیله دستگاه‌های ساده نظیر آسیاهای سنگی تا دستگاه‌های پیشرفته پوست کنی انجام می‌گردد.

2- صیقل دادن (Polishing):

این قدم یک مرحله انتخابی بوده و بر روی دانه‌هایی انجام می‌شود که طی فرآوری تر ایجاد شده‌اند، چرا که محصول گران‌تری به بازار عرضه می‌کنند.

در این مرحله پوسته نقره ای رنگ که روی دانه مانده‌، در دستگاه صیقل دهی زدوده می‌شود.

3- تمیز کردن و دسته‌بندی (Sorting and Cleaning) :

تمیز کردن و دسته‌بندی براساس چگالی و سایز قهوه :

قهوه‌هایی که بهترین هستند، وارد دستگاه می‌شوند. این دستگاه ابتدا دانه‌ها را به هوا می‌فرستد؛ دانه‌هایی که بزرگتر و سنگین‌ترند، دور نرفته و در همان نزدیکی مخزن به پایین می‌افتند.

دانه‌های سبک‌تر که معمولاً نامرغوبند، دورتر پرتاب می‌شوند.

سپس دستگاهی به نام جدا‌کننده براساس سنگینی، دانه‌های قهوه سایز شده را روی یک سطح شیبدار تکان می‌دهد؛ بنابراین دانه‌های سنگین‌تر و چگال‌تر در یک سطح و دانه‌های سبک‌تر در سطح دیگر جمع می‌شوند.

تمیز‌کردن و بسته‌بندی بر اساس رنگ: آخرین قدم در مرحله تمیز‌کردن و دسته‌بندی، جدا‌سازی بر اساس رنگ یا جدا‌سازی دانه‌های مرغوب از نامرغوب براساس رنگ و نه بر اساس سایز و چگالی است.

دسته‌بندی براساس رنگ، گول زننده‌ترین و شاید مهم‌ترین قدم در این مرحله می باشد.

کارگران دانه‌های بی‌رنگ و نامرغوب را براساس صدای آن‌ها جدا می‌کنند.

بهترین دانه‌های قهوه ممکن است دو بار تا سه بار توسط نیروی انسانی جدا‌سازی شوند.

قهوه‌ای که با دست تمیز شود معمولاً “آماده‌سازی اروپایی” (European Preparation) نامیده می‌شود که ویژه‌ترین قهوه‌ها به این روش دسته‌بندی می‌شوند.

دسته‌بندی بر اساس رنگ به وسیله دستگاه نیز انجام پذیر می باشد. این دستگاه‌ها در قسمت عقب خود سنسورهایی دارند که مطابق با پارامترهایی که قادر به شناسایی دانه‌های نامرغوب براساس ارزش آن‌ها (تیره به روشن) و بر اساس رنگ آن‌ها هستند.

اما به طور کلی این دستگاه‌ها به دو دلیل کاربرد فراوانی در صنعت قهوه ندارد؛

اول به دلیل سرمایه گذاری عظیمی است که برای نصب این دستگاه‌ها لازم است، همچنین پشتیبانی فنی که برای بقای این دستگاه‌ها مورد نیاز است.

دوم اینکه دسته‌بندی به وسیله دست حجم کاری بیشتری را برای اجتماعات کوچک شهرهای حاشیه‌ای تامین می‌نماید.

4- تعیین کیفیت قهوه (Grading) :

پس از غربالگری ، تعیین کیفیت پروژه‌ای است که دانه‌های قهوه را براساس تنوع سایز آن‌ها، اینکه کجا (Origin) و در‌چه ارتفاعی (Altitude) رشد کرده اند، چگونه برداشت و آماده شده‌اند و چه مقدار طعم خوبی دارند دسته‌بندی می‌کند.

همچنین قهوه ممکن است براساس تعداد دانه‌های نامرغوب در یک نمونه درجه‌بندی شود.

برای بهترین قهوه، اصالت دانه‌ها(مزرعه، ایالت، منطقه) بسیار مهم است. زیرا منشا رشد قهوه می‌تواند منجر به اجبار در کنترل کیفیت تمامی مراحل کشت تا بسته‌بندی شود، زیرا که می‌خواهند قهوه‌شان به دلیل به رسمیت شناخته شدن و کیفیت محوری، بالاترین قیمت را داشته باشد.

جدیدتر انواع کشت گیاه قهوه
بازگشت بە لیست
قدیمی‌تر خواص ویژه و شگفت انگیز قهوه

نوشته های مرتبط